Ihe oriri Afrika, n'agbanyeghị na ha dịgasị iche iche na mpaghara dị iche iche nke kọntinent, bara ọgaranya na-esi na tuber akwụkwọ nri (dịka osisi na osisi), mkpụrụ osisi na-adịghị amị mkpụrụ (dịka unere na osisi), ma, nke kachasị mkpa, mkpụrụ ọka.
Ngwa ọka na-esi na ahịhịa ndị dị ka millet, teff, sorghum na ọka wit. Ihe ndi a bu ihe oriri nke Sub Saharan Afrika nke a maara dika pap, sadza, nshima ma obu ugali, n'etiti aha ndi ozo.
Maize
A maara ihe kachasị nke Afrika na-abụ ọka, ma ọ bụ mara ọka. Ụzọ kachasịsịsị esi esi nri na iri ya dị ka porridge, ebe a na-eme ya ka ọ bụrụ ihe dị nro ma na-eri nri ụtụtụ, ma ọ bụ nri mushị siri ike, yiri nke na-eme ka ọkụ na-ekpo ọkụ, ma ọ bụghị dị ka gelatinous na nke nnyapade.
Ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị igosi na ọka dị na ọ bụghị nanị na ọ siri ike na-eto eto n'Africa, ma ọ bụghị ụmụ amaala na mpaghara. Ọ bụ akụ na ụba nke ndị Portugal na-ebute ụzọ, dịka Miracle (1965) si kwuo, ọ bụ ezie na ọ bụ arụmụka ma ọ dị na narị afọ nke 16 ma ọ bụ nke a na-akọ n'ubi n'Africa, a nabatara ya na ọ bụghị isi ọka n'oge ahụ.
Millet
Tupu e mepụta ọka na Sub Saharan Afrịka, millet bụ ọka a na-eri n'elu ụwa dum. N'ezie, ruo afọ 50 gara aga, ọ ka bụ ọka nke oke.
Millet, karịsịa pearl peillet, kwuru na esitere n'Africa tupu a na-ebupụ ya na Asia. N'eziokwu, dị ka Ụlọ Ọrụ Nyocha Mba, e deere ya na e ji nkume pel mee ihe karịrị afọ 4000 gara aga n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka. Ụdị millet ndị ọzọ gụnyere fonio na millet aka (rapoko).
Millet dị ezigbo mma ma na-enyekwu nri akụ na ụba Africa dị ka ọka ọka si dị, ma, ọ bụ n'ihi nyocha sayensị na itinye ego na ịzụ ọka, iji millet eme ihe dị ka isi ihe dị elu. Nke a bụ ihe ọjọọ n'ihi na osisi ahụ na-eguzogide ọgwụ oke mmiri, na-achọ ka mmiri na-erughị ala karịa ọka na-edozi ma ọ bụ nhọrọ dị mma iji nye nchebe nri.
Siri
Teff bụ ọka a na-ejikọta ya na ogwe aka nke Afrika, Ethiopia na Eritrea. A maara ya nke ọma n'ọgba aghara, ọpụpụ Etiopia nke na-aga nke ọma dị iche iche dị iche iche a maara dị ka wots . A na-etinye ntụ ọka ntụ ọka ma kpuchie ya ruo ụbọchị ole na ole ruo mgbe ọ gafere. Omume a na-eme ka okpokoro ahụ dịkwuo mma ma na-agbakwụnye ọkụ na ụdị nke ihe na-esi ísì ụtọ nye achịcha ahụ, na-eme ka ihe dị mfe. Taa ngwongwo na-esiwanye ike n'èzí nke ala ala ya, Ethiopia, ma na-enweta mgbasa ozi na ahịa nri na-enweghị nri gluten.
Sorghum
A na - ejikwa sorghum mgbe ụfọdụ dị ka millet, Otú ọ dị, ọ bụ ọka dị iche. Ọ na-ewu ewu na mba ndị dị ka Botswana ma jiri ya mee ihe ma ọ bụ mwute, mara na Botswana dị ka bọtịnụ.
Enwere ike mee ka o sie ike ma mee ya ka ọ bụrụ eriri uto nke a maara dị ka ting.
Ugbo
A na-eri nri ọka wit na ọka wit na North Africa na akụkụ ụfọdụ nke West na ogwe aka nke Africa. Ụdị kachasị nke a bụ nwa nwanne.
> Isi mmalite
> Miracle, MP, 1965, Okwu Mmalite na Gbasaa Maize n'Africa. Journal of African History. 6 (1), 39-55.
> Council Council Council. Okpuru Okpokoro Afrika: Egwu M: Mkpụrụ. Washington, DC: National Academies Press, 1996.